جوزېف جاگگېر: مونتې-كارلودىكى رۇلېتكا ئىستراتېگىيەسى
يوركشىرلىق بىر توقۇمىچى، بەزى سانلارغا مايىل چاقلار ۋە يىگىرمە يىل كېچىكىپ تۇنجى قېتىم بېسىلغان بىر ھېكايە.
برادفورد ئەتراپىدىكى توقۇمىچىلىق سودىگىرى جوزېف ھوبسون جاگگېر (1830–1892) تەخمىنەن 1880-يىلى مونتې-كارلودا چاقلارنى خاتىرىلىتىپ، بەك كۆپ چىققان سانلارغا تىكىش ئارقىلىق تەخمىنەن £80,000 ئۇتقان دېيىلىدۇ. بۇ ئۇتۇش ھەققىدە ھېچقانداق گېزىت ياكى كازىنو خاتىرىسى ساقلىنىپ قالمىغان. ھېكايە 1901-يىلدىكى بىر كىتابقا، ئائىلە رىۋايىتىگە ۋە 1884-يىل چېسلاسى قويۇلغان بىر سوۋغا ئاچقۇچقا تايىنىدۇ.
خاتىرىلەر نېمىنى كۆرسىتىدۇ
جوزېف ھوبسون جاگگېر 1830-يىل 2-سېنتەبىر برادفورد بىلەن خالىفاكس ئارىلىقىدىكى شېلفتا تۇغۇلغان. ئۇ يىگىرمە يېشىدا ماتىلدا تاۋنېندقا ئۆيلەنگەن، ئۇلارنىڭ تۆت بالىسى بولغان. ئۇ پۈتۈن ئۆمرىدە رەخت سودىسىدا ئىشلىگەن: ئامبارچى، ئاساسىي يىپقا كراخمال بېرىدىغان كارخانىنىڭ شېرىكى، مانچېستېردا رەخت پىششىقلاپ ئىشلىگۈچى بولغان. 1861-يىلدىكى نوپۇس تەكشۈرۈشىدە ئۇ پاختا ۋە يۇڭ رەخت ۋاكالەتچىسى، 1881-يىلدىكى ۋەسىيەتنامىسىدە ئىشلەپچىقارغۇچى دەپ يېزىلغان. ھېچقانداق ھۆججەتتە ئۇ ئىنژېنېر دەپ ئاتالمىغان. بۇ سۆز ۋە «مېخانىك» سۆزى مونتې-كارلو ھەققىدىكى كىتابلاردىن كەلگەن.
1860-يىلى ئاپرېلدا ئۇنىڭ مانچېستېردىكى تىجارىتى ۋەيران بولغان، London Gazette ئۇنى لانكاستېر قەلئەسىدە دېلوسى ئاڭلىنىدىغان قەرزنى تۆلىيەلمىگەن قەرزدارلار قاتارىغا كىرگۈزگەن. ئۇنىڭ ئەڭ كىچىك بالىسى ئىككى ياشتا ئىدى. ئۇنىڭ تەرجىمىھالىنى يازغۇچى، ئۇنىڭ چەۋرە-ئەۋرە جىيەن قىزى ۋە مىراس تارىخچىسى ئەننې فلېتچېر بۇ ئۇقتۇرۇشلارنى تاپقان ۋە ئائىلىنىڭ ئون بەش يىلدىن كېيىنمۇ قەرز تۆلەۋاتقانلىقىنى بايقىغان. ئۇ 1880 ياكى 1881-يىلى ۋەيران بولۇش ھەققىدە ھېچنەرسە تاپالمىغان، گەرچە شۇنىڭدىن بۇيان بىر قانچە گېزىت ئۇنى شۇ يىللارغا قويغان بولسىمۇ.
تۇنجى قېتىم بېسىلغان ھېكايە
ئەڭ دەسلەپكى بايان ۋىكتور بېتېللنىڭ Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play (1901) ناملىق كىتابى. بېتېلل ئۇنى «جاگگېرس» دەپ ئاتايدۇ، ئۇنى يوركشىرلىق ۋە كەسپى مېخانىك دەيدۇ، ئىسمى ۋە يىلنى بەرمەيدۇ. ئۇنىڭ بايانىچە، جاگگېرس ئالتە كاتىپ ياللاپ، ئۇلارنى ئوخشىمىغان ئۈستەللەرگە ئولتۇرغۇزۇپ، كۈن بويى ھەر بىر ساننى يازدۇرغان، بىر ئايدىن كېيىن ھەر بىر چاقتىكى ئاجىز نۇقتىنى تاپقان. ئۇ ۋە ئۇنىڭ ئادەملىرى £120,000 ئۇتقان. كازىنو ھەر كېچىسى چاقلارنى ئۈستەلدىن ئۈستەلگە يۆتكەشكە باشلىغان، جاگگېرس ئۇلارنى كىچىك بەلگىلەر، سىزىق ياكى بوياقتىكى داغ ئارقىلىق پەرقلەندۈرگەن. ئۇ ئۇتۇقنىڭ £40,000 نى يوقىتىپ، تەخمىنەن £80,000 بىلەن كەتكەن، بۇ شۇ دەۋردىكى بىر فوندستېرلىڭغا 25 فرانك ھېسابىدا ئىككى مىليون فرانك. بېتېللنىڭ بىردىنبىر چېسلاسى، بۇلارنىڭ ھەممىسى «يىگىرمە يىلدىن ئارتۇق ئىلگىرى» يۈز بەرگەن دېگەندىن ئىبارەت.
بېتېلل ۋەقەدىن يىگىرمە يىل كېيىن يازغان ۋە ھېچقانداق گۇۋاھچىنىڭ ئىسمىنى ئاتىمىغان. فلېتچېر يەرلىك، دۆلەت ئىچى ۋە چەت ئەل ئاخباراتلىرىنى ئاختۇرۇپ، بۇ ئۇتۇش ھەققىدە ھېچقانداق خەۋەر تاپالمىغان، ئۇنىڭ ئاتىسى كازىنوغا خەت يازغاندا، ئۇنىڭغا شۇ دەۋرگە ئائىت ھۆججەتلەرنىڭ يوقىتىۋېتىلگەنلىكى ئېيتىلغان.
ھېكايە قانداق چوڭايدى
كېيىنكى ھەر بىر يازغۇچى بىرەر نەرسە قوشقان، كۆپچىلىك بىلىدىغىنى دەل شۇ قوشۇمچىلار.
ئۇ قاچان ئۇ يەردە بولغان
فلېتچېر تۇنجى زىيارەتنى تۆت دەلىلگە ئاساسەن 1880 ياكى 1881-يىلغا توغرىلايدۇ. 1881-يىل ئاپرېلدىكى نوپۇس تەكشۈرۈشىدە جاگگېر ئۆز ئائىلىسىدە يوق، ئايالى ئائىلە باشلىقى سۈپىتىدە يېزىلغان. 1881-يىل ئاۋغۇستتىكى بىر ھۆججەتتە ئۇ برادفوردتىكى Greaves Street 6-نومۇردا، يەنى شۇ يىلى سېتىۋالغان ئۆيدە ئولتۇرىدۇ دەپ كۆرسىتىلگەن، ئۆكتەبىردە ئۇ مال-مۈلۈكى بار ئادەمنىڭ ۋەسىيەتنامىسىنى تۈزگەن. تۆتىنچىسى ساقلىنىپ قالغان بىردىنبىر بۇيۇم، ئائىلىدە ساقلىنىۋاتقان، سوۋغا قۇتىسىدىكى خاتىرە ئاچقۇچ. ئۇنىڭدىكى «دوستلىرى ۋە مەستانىلىرى» نامىدىن يېزىلغان خەتتە ئۇنىڭ مونتې-كارلودا رۇلېتكىدا بانكىغا قارشى «تۆت يىللىق مەزگىلنى ئۆز ئىچىگە ئالغان» مۇۋەپپەقىيىتى تىلغا ئېلىنغان، چېسلاسى 1884-يىل 1-ماي.
فلېتچېر بۇنى بىر ھەپتە ئەمەس، تەخمىنەن 1880 دىن 1884-يىلغىچە بولغان بىر نەچچە قېتىملىق تۇرۇش دەپ چۈشىنىدۇ. ئۇنىڭ قانچىلىك ۋاقىت كۆزەتكەنلىكى ۋە قانچىلىك ۋاقىت ئوينىغانلىقى ھېچقانداق يەردە خاتىرىلەنمىگەن.
ئۇنىڭ بىلەن كىم بارغان
بېتېللنىڭ ئالتە كاتىپىنى ھېچنەرسە قوللىمايدۇ، فلېتچېر شۇ چاغدا زالدا پەقەت تۆت ياكى بەش رۇلېتكا ئۈستىلى بولغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. كېيىن يوقىتىۋېتىلگەن خەتلەرنى كۆرگەن بىر دوستى يېزىپ قالدۇرغان بىر ئائىلە رىۋايىتىگە كۆرە، ئۇنىڭ چوڭ ئوغلى ئالفرېد ئۇنىڭ بىلەن بارغان. فلېتچېر ئۇنىڭ كېيىنكى سەۋەبى نامەلۇم بايلىقىغا ئاساسلىنىپ، تۆمۈر يول پاروۋوز ماشىنىستى بولغان جىيەنى ئوئۇتس جاگگېرنى قوشىدۇ؛ بۇ ئۇنىڭ پەرىزى. ئائىلىنىڭ يەنە بىر تارمىقى ئۇ ئۆزىنىڭ ئۇستىسى بىلەن بارغان دەپ كەلگەن. سەپەرنىڭ پۇلى تۇغقانلىرىدىن قەرز ئېلىنغان، ئۇلارنىڭ بىرى، يەنى بىر نەۋرە تۇغقىنىغا قەرز قايتۇرۇلغانلىقى ئېنىق ئېيتىلغان.
كازىنو نېمە قىلدى
بۇ يەردىمۇ تۇنجى مەنبە بېتېلل. ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، كازىنو ئالدى بىلەن ھەر كېچىسى چاقلارنى ئۈستەلدىن ئۈستەلگە ئالماشتۇرغان، بۇ كار قىلمىغاندا ئۇلارنى ياسىغان پارىژ شىركىتىگە ئادەم ئەۋەتكەن. شىركەت يۆتكىگىلى بولىدىغان ئارا تاملىق بىر يۈرۈش يېڭى چاق ياسىغان، شۇنداق قىلىپ بىر كۈنى نۆلچاقنۆلھېچقانداق تەڭ تۆلەملىك، ئون ئىككىلىك ياكى ئىستون تىكىمى قاپلىمايدىغان بىردىنبىر يېشىل ئۇۋا؛ كازىنو ئەۋزەللىكىنىڭ مەنبەسى. يەنە: يەككە نۆل، 0.تولۇق ئوقۇش ← نىڭ ئۇدۇلىدا تۇرغان ئۇۋائۈسكۈنەئۇۋاروتوردىكى 37 نومۇرلۇق بۆلەكچىنىڭ بىرى. يەنە: ئورۇن، قاچا.تولۇق ئوقۇش ← ئەتىسى باشقا يەردە تۇرالايتتى. 1930-يىللاردا مونتې-كارلودىكى خەلقئارا سپورت كلۇبىغا رىياسەتچىلىك قىلغان پولوۋتسوفمۇ ئوخشاش گەپنى قىلىدۇ: ئالماشتۇرغىلى بولىدىغان قىسىملىق، ھەر كۈنى ئارىلاشتۇرۇلىدىغان يېڭى چاقلار. كونا چاقلار رېمونت قىلىنمىغان، ئالماشتۇرۇلغان.
ھەر كۈنى ئەتىگەندە ھەر بىر چاقنى سۇ تارازىسى بىلەن تەكشۈرۈش ياخشى ئىسپاتلانغان. ئادولف سمىت ئۇنى تەخمىنەن 1912-يىلى كۆرگەن، پولوۋتسوف ئۇنى 1937-يىلى تەسۋىرلىگەن. ئۇلارنىڭ ھېچقايسىسى بۇنىڭ جاگگېردىن باشلانغانلىقىنى ئېيتمايدۇ، ھېچقانداق كازىنو ھۆججىتى بۇ تەدبىرلەرنىڭ ھېچقايسىسىنى ئۇنىڭغا باغلىمايدۇ.
مايىللىق قانچىلىك چوڭ بولۇشى كېرەك
ھېكايىدە ئېيتىلغاندەك، جوزېف جاگگېرنىڭ رۇلېتكا ئىستراتېگىيەسى چاق ئارتۇق كۆرىدىغان سانلارغا تىكىش ئىدى، بۇ پەقەت مەلۇم چەكتىن ئاشقاندىلا پايدا بېرىدۇ. يەككە سانتىكىميەككە سانبىرلا سان، 35:1 تۆلەيدۇ.تولۇق ئوقۇش ← 35 كە 1 تۆلەيدۇ، شۇڭا بىر سانغا تىكىلگەن تىكىم بىرەر نەرسە بېرىشى ئۈچۈن ئۇ 36 ئايلىنىشتا بىر قېتىمدىن كۆپرەك ئۇتۇشى كېرەك. ئادىل يەككە نۆللۈك چاقتا ئۇ 37 ئايلىنىشتا بىر قېتىم ئۇتىدۇ.
پەرەز قىلايلى، كاتىپلار بىر چاقنى بىر ئاي بويى كۈنىگە 500 ئايلىنىشتىن خاتىرىلىگەن بولسۇن: 15,000 ئايلىنىش. ئادىل سان تەخمىنەن 405 قېتىم چىقىدۇ، ئارتۇق-كەم 20. 465 قېتىم چىققان سان شۇ «ئارتۇق-كەم» دىن ئۈچى ئالدىدا بولىدۇ، بۇنى يالغۇز تەلەي ئاساسەن ھېچقاچان پەيدا قىلمايدۇ. بۇنداق سان تەخمىنەن 32 ئايلىنىشتا بىر قېتىم ئۇتىدۇ، ئۇنىڭغا تىكىلگەن تىكىم 11.6% پايدا بېرىدۇ: قويۇلغان ھەر 32.3 ژېتونپۇلژېتونمۇقىم سوممىغا ۋەكىللىك قىلىدىغان، تىكىم قويۇش ئۈچۈن تىكىم تاختىسىغا قويۇلىدىغان بەلگە. يەنە: چېك.تولۇق ئوقۇش ← غا 36 ژېتون قايتىدۇ. بىر ئايلىق سەۋرچان ساناش بۇ چوڭلۇقتىكى نۇقساننى تېپىشقا يېتەرلىك، ئۇنىڭدىن خېلىلا كىچىكىنى تېپىشقا يەتمەيدۇ. كۈنىگە 500 ئايلىنىش ھېساب ئۈچۈن ئېلىنغان پەرەز؛ ئۇ ئۈستەللەرنىڭ قانچىلىك تېز ئوينالغانلىقىنى ھېچكىم خاتىرىلىمىگەن.
كېيىن
جاگگېر سارايدەك ئۆي سېتىۋالمىدى. 1881-يىلى ئۇ برادفوردنىڭ لىتتل خورتون رايونىدىكى Greaves Street 6-نومۇرنى سېتىۋالدى، فلېتچېرنىڭ ھېسابىچە، كېيىنكى ئون يىل ئەتراپىدا يېقىن ئەتراپتىن ئىجارىگە بېرىلگەن ياكى تۇغقانلىرى ئولتۇرغان كەم دېگەندە ئوتتۇز ئىككى قاتار ئۆي سېتىۋالدى. ئۇ پۇلنىڭ تەخمىنەن ئۈچتىن بىرىنى ئۇنىڭ بىلەن بارغان ئىككى ئەرگە بەرگەن دەپ قارايدۇ. ئۇنىڭ بۇ ئۇتۇشنى ئاشكارىلىغانلىقى ھەققىدە ھېچقانداق ئىز يوق. ئۇ 1892-يىل 25-ئاپرېل Greaves Street 25-نومۇردا 61 يېشىدا ۋاپات بولغان؛ ئۆلۈم گۇۋاھنامىسىدە دىئابېت دەپ كۆرسىتىلگەن. ئۇ تۇغۇلغان يەرگە يېقىن شېلفتىكى Bethel چېركاۋىدا دەپنە قىلىنغان. ئۇنىڭ مىراسىنىڭ ساپ قىممىتى £1,710 ئىدى.
ناخشا
«مونتې-كارلودا بانكىنى سۇندۇرغان ئادەم» ناخشىسى تۇنجى قېتىم جاگگېر ۋاپات بولغان 1892-يىلى ئېيتىلغان، ئۇنىڭ ئائىلىسى ئۇزۇن ۋاقىت ئۇنى ئۇنىڭ ھەققىدە دەپ ئىشەنگەن. ئۇنداق ئەمەس. فرېد گىلبېرت ئۇنى گېزىتلەرنى قاپلىغان چارلز ۋېللسنىڭ 1891-يىلدىكى ئۇتۇش قاتارىدىن كېيىن يازغان («بانكىنى سۇندۇرغان ئادەم»نى كۆرۈڭ). چارلز كىنگستون 1925-يىلى ئوخشاش نۇقتىنى كۆرسەتكەن: بۇ شەرەپ يوركشىرلىقتىن كېيىن كەلگەن ئالدامچىغا تەگكەن.
سوئاللار
ئېھتىمال ئۇ چوڭ سوممىدا ئۇتقان: ئائىلىنىڭ 1884-يىلدىكى ئاچقۇچى، ئۇنىڭ تۇيۇقسىز مۈلۈك سېتىۋېلىشى ۋە بېتېللنىڭ بايانى ھەممىسى شۇنى كۆرسىتىدۇ. سوممىلارنى، ئالتە كاتىپنى ۋە توققۇز ساننى ئىسپاتلىغىلى بولمايدۇ.
فلېتچېر پەقەت نەسەبشۇناسلارنىڭ يىراق باغلىنىش بار دەپ قارىغانلىقىنىلا ئېيتىدۇ. ھېچقانداق نەسەبنامە ئېلان قىلىنمىغان.
ئۇنىڭ مىراسى ساپ £1,710 ئىدى. فلېتچېرنىڭ بايانىچە، ئۇ چاغقا كەلگەندە پۇل ئۆيلەرگە ۋە ئائىلىسىگە بېرىلگەن سوۋغاتلارغا كەتكەنىدى.
يۇمۇرلۇق ئارام
ئۇتۇشتىن بىر ئاچقۇچ ۋە بىر قاتار ئۆي قالدى. تەپسىلاتلار كېيىن پەيدا بولدى.
مەنبەلەر
- Fletcher, A. From the Mill to Monte Carlo.
- Fletcher, A. “The true story of the man who broke the Monte Carlo bank: Joseph Hobson Jagger.”
- Bethell, V. Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play.
- Kingston, C. The Romance of Monte Carlo.
- Polovtsoff, P. Monte Carlo Casino.
- Smith, A. Monaco and Monte Carlo.
- Quinn, R. The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo.